O wyskubku, swatach i przyśpiewkach – warsztaty w Olchawie

5 sierpnia 2025 r. w świetlicy wiejskiej w Olchawie odbyło się kolejne spotkanie warsztatowe w ramach projektu „Ze skrzyni wiannej – tradycje i obrzędy inspiracją wiśnickiej społeczności”. Po „uchyleniu wieka” skrzyni wiannej, która jest motywem przewodnim tegorocznego projektu, dosłownie i w przenośni ujrzeliśmy dawno zapomniane tradycje i zwyczaje, które jeszcze całkiem niedawno były częścią życia każdej, wiejskiej społeczności. 

Prowadzący spotkanie: Ewelina Łubik-Węgrzyn - muzyk i choreograf pracujący z  Zespołem Pieśni i Tańca Siedlecanie; Daniel Kübler - śpiewający multiinstrumentalista i folklorysta specjalizujący się w regionie Krakowiaków Zachodnich oraz Monika Dudek – etnolożka, pasjonatka folkloru, instruktorka tańca i śpiewu, a obecnie piastująca funkcję dyrektora Muzeum Etnograficznego w Krakowie - zobrazowali i połączyli w całość tematykę warsztatów, tj. tradycje związane ze skrzynia wianną, zwyczaj „skubania pierza” i wytwarzania poduszek, a całość zespolił obyczaj kojarzenia par, swatania a także znaczenie muzyki i powiązanych zabaw z tym zwyczajem.

Aby przełamać barierę „my – wy” tj., dystans pomiędzy prowadzącymi a odbiorcami, spotkanie przyjęło charakter „wspólnotowej grupy” lub używając bardziej adekwatnej terminologii - „gromady”, którą połączyła dyskusja i dzielenie się nabytą wiedzą. Tym bardziej, że w spotkaniu uczestniczyły różne grupy wiekowe, w tym grupa senioralna pamietająca czasy międzysąsiedzkich spotkań „po chałupach” przy skubaniu pierza, kiszenia kapusty czy wyplatania koszyków. Podczas spotkania nie tylko miała miejsce wymiana myśli przywołujących zanikające miejscowe tradycje i zwyczaje ale również zostały przypomniane przyśpiewki i melodie towarzyszące takim spotkaniom poprzez wspólne ich śpiewanie.

Dawniej istotną rolę przy zawieraniu związków małżeńskich odgrywał posag, który przeważnie był podstawą do znalezienia chętnego kandydata. Różne ruchomości i nieruchomości wchodziły w skład posagu, jednak na terenach wiejskich takim charakterystycznym elementem były poduszki i pierzyny wykonane z gęsiego pierze. W przygotowaniu tej części zwyczajowo pomagały okoliczne sąsiadki przyszłej panny młodej, spotykając się w zimowe wieczory na wspólnym darciu pierza, skąd nazwa zwyczaju „wyskubki”. Znając życie, kobiety nie robiły tego w milczeniu. Nie tylko wymieniały się nowinkami z życia wsi, żartowały ale również śpiewały. A że pora jesienno-zimowa zwalniała od prac polowych to często spotkania przeciągały się do późnych godzin wieczornych tym bardziej, że gospodyni zawsze miała coś przygotowanego do przekąszenia a nie rzadko i coś mocniejszego do wypicia. 

W trakcie takich zajęć chętnie do kobiecego towarzystwa dołączali mężczyźni, w tym kawalerowie. Wieczory te należały do radosnych, upływały na rozmowach, śpiewach zabawnych psotach i niejednokrotnie kończyły się tańcami. Podczas takich spotkań często dochodziło do kojarzenia par lub swatania, co przeważnie przybierało formę dobijanie targu lub negocjacji przy zawieraniu ekonomicznego kontraktu.

 

Uczestnicy projektu pn. „Ze skrzyni wiannej - tradycje i obrzędy inspiracją wiśnickiej społeczności”, często dzielą się z pracownikami Miejskiego Ośrodka Kultury w Nowym Wiśnicz swoimi spostrzeżeniami. Poniżej prezentujemy jedną z nadesłanych relacji. Dlaczego wybraliśmy ten list? Bowiem Pani, która zechciała się podzielić swoimi uwagami jest osoba niewidomą i aby uczestniczyć w spotkaniach warsztatowych przy pomocy osób życzliwych pokonała wszystkie możliwe ograniczenia związane z niepełnosprawnością „oczami duszy” dotknęła, poczuła a nadto zrelacjonowała to czego była świadkiem. 
Poniżej galeri zdjęć załącznik - przesłany list.